Deze week 5% korting op alle vlo- en teekproducten met code VLOTEEK5 Lees meer

Vaccineren van schapen

Geschreven door Mara | 19 februari 2026

Een goede gezondheidszorg is essentieel voor het welzijn en de productiviteit van schapen. Twee belangrijke pijlers hierin zijn vaccinatie en een doordacht wormbeleid. In deze blog lees je tegen welke ziekten je kunt vaccineren.

Vaccineren van schapen

Vaccinatie helpt om ernstige en soms dodelijke ziekten te voorkomen. Voor sommige aandoeningen is vaccinatie wettelijk verplicht, in andere gevallen is het sterk aanbevolen.

Basisvaccinatie

Voor veel vaccins geldt dat een basisvaccinatie nodig is:

2 injecties met 3 tot 6 weken tussentijd
Daarna meestal een jaarlijkse herhalingsvaccinatie

Lammeren kunnen doorgaans vanaf een leeftijd van 3 maanden gevaccineerd worden. Bij drachtige ooien is het verstandig om, afhankelijk van het vaccin, 2 tot 4 weken vóór het lammeren te vaccineren, zodat lammeren via de biest beschermd worden.

Overleg altijd met je dierenarts over een vaccinatieschema dat past bij jouw bedrijf of hobbykoppel.

Relevante producten

Belangrijke vaccinaties voor schapen

Schapen kunnen tegen verschillende ziektes worden gevaccineerd.

Q-koorts (Coxiella burnetii)

Q-koorts is een bacteriële infectie die bij schapen meestal zonder duidelijke symptomen verloopt, maar abortus of geboorte van zwakke, dode lammeren kan veroorzaken, met name in de laatste fase van de dracht. De bacterie wordt uitgescheiden via onder andere nageboorte, vruchtwater, mest, urine en melk. Ook mensen kunnen besmet raken, met soms ernstige gevolgen. Voor zwangere vrouwen geldt daarom: geen assistentie bij lammeren.

Wanneer is vaccinatie tegen Q-koorts verplicht?

Volgens de NVWA ben je verplicht te vaccineren in de volgende situaties:

Je houdt 50 of meer melkproducerende schapen of geiten
Je dieren komen in contact met publiek (bijv. kinderboerderij, zorgboerderij, lammetjesdagen)
Je vervoert dieren naar een tentoonstelling, keuring of evenement
Je vervoert dieren naar een melkproducerend bedrijf (≥50 dieren)
Je vervoert dieren naar een publiekslocatie

Wat houdt de vaccinatieplicht in?

De vaccinatieplicht houdt in dat je:

Start met vaccineren vanaf 3 maanden leeftijd
Start met de basisvaccinatie: 2 prikken met 3 weken tussentijd
Zorgt voor jaarlijkse herhalingsvaccinatie binnen 12 maanden
Zorgt voor registratie binnen 7 dagen in het I&R-systeem van RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland)
Ook de rammen laat vaccineren

Niet tijdig vaccineren of registreren kan leiden tot een boete van de NVWA.

Uitzonderingen voor de verplichte Q-koorts vaccinatie zijn:

Dieren jonger dan 3 maanden
Dieren die in het eerste levensjaar worden geslacht en niet worden ingezet voor fok
Dieren zonder publiekscontact en zonder melkproductie

‘t Bloed (Clostridium)

‘t Bloed wordt ook wel weeldeziekte, eiwitvergiftiging of enterotoxemie genoemd. Het is een ziekte bij opgroeiende lammeren, veroorzaakt door Colstridium perfringens, type D. Deze bacterie komt normaal voor in de darmen van schapen. Als ze echter explosief vermeerderen, komen er te veel toxines vrij, die voor sterfte kunnen zorgen bij lammeren. Vaccinatie van drachtige ooien zorgt voor bescherming van de lammeren via de biest. Lammeren kunnen vanaf 2–3 weken leeftijd zelf actief gevaccineerd worden tegen ‘t Bloed.

Zomerlongontsteking (Pasteurella / Mannheimia)

Zomerlongontsteking wordt veroorzaak door de bacterie Mannheimia (Pasteurella) haemolytica. Het komt vooral voor in de maanden mei tot en met oktober. Het risico wordt groter tijdens stressvolle periodes (spenen, omweiden), bij slechte ventilatie in de stal of bij wisselende weersomstandigheden. Het treft vaak opgroeiende lammeren en geeft klachten als hoesten, koorts, snelle ademhaling, snot en plotselinge sterfte. Vaccinatie met Heptavac P kan preventief worden ingezet.

Rotkreupel (Footvax)

Rotkreupel is een besmettelijke tussenklauwhuidaandoening, veroorzaakt door de bacterie Dichelobacter nodosus in combinatie met Fusobacterium necrophorum. Tegen deze aandoening kan worden gevaccineerd. Vaccinatie vermindert de ernst van uitbraken, versnelt herstel en beschermt niet-besmette dieren. Na de basisvaccinatie is meestal 2 keer per jaar vaccineren voldoende.

Blauwtong (Bluetongue)

Blauwtong is een virusziekte veroorzaakt door het blauwtongvirus (BTV). Het virus wordt overgedragen door knutten. Het virus kan bij alle herkauwers voorkomen. Vaccinatie is de enige effectieve bescherming en moet jaarlijks plaatsvinden, bij voorkeur vóór het muggenseizoen (mei–juli).

Er geldt een meldplicht voor blauwtong. Bel hiervoor het Landelijk meldpunt dierziekten.

Zere bekjes (Ecthyma)

Ecthyma is een zeer besmettelijke virale huidinfectie bij schapen en wordt veroorzaakt door een parapoxvirus. Het geeft wondjes en korsten op de huid en slijmvliezen, vooral rond de bek, maar ook rond de ogen, uier en klauwen. Andere namen zijn zere bekjes, bekschurft of orf. Deze ziekte kan ook voorkomen bij mensen met vaak kleine beschadigingen aan vingers en handen. Vaccinatie wordt ingezet in risicogebieden of bij uitbraken om de klachten te verminderen. Vaak worden de drachtige ooien gevaccineerd 3 tot 4 weken voor het aflammeren, zodat de lammetjes antistoffen krijgen via de biest.

Een gezond schapenbedrijf vraagt om een goed doordacht vaccinatiebeleid. Vaccineren beschermt tegen ernstige infecties, met Q-koorts als belangrijke en vaak verplichte vaccinatie. Overleg altijd met je dierenarts wat voor jouw schapen de beste manier van vaccineren is.

Lees ook over het Ontwormen van schapen als onderdeel van een gezond schapenbedrijf.

Veel gestelde vragen over vaccinatie bij schapen

Tegen welke ziektes kun je vaccineren bij schapen?

Schapen kunnen onder andere gevaccineerd worden tegen Q-koorts, blauwtong, rotkreupel (Footvax), clostridium (‘t bloed), Pasteurella/zomerlongontsteking en zere bekjes (ecthyma). Welke vaccinaties nodig zijn, hangt af van de situatie op het bedrijf.

Is vaccinatie tegen Q koorts verplicht?

Ja, in bepaalde situaties is vaccinatie verplicht. Bijvoorbeeld bij melkproducerende bedrijven (≥50 dieren), bij publiekscontact (zoals kinderboerderijen of lammetjesdagen) en bij deelname aan evenementen of vervoer naar publiekslocaties. Controleer altijd via de NVWA of de verplichting in jouw situatie geldt.

Kun je drachtige ooien vaccineren om de lammetjes te beschermen?

Ja. Vooral vaccinatie tegen clostridium wordt vaak 2 – 4 weken vóór het lammeren gegeven. De lammeren krijgen dan via de biest antistoffen en zijn in de eerste levensweken beschermd. Ook tegen zere bekjes worden vaak de ooien gevaccineerd om de lammeren antistoffen te geven via de biest.

Vanaf welke leeftijd kunnen lammetjes gevaccineerd worden?

Meestal vanaf 3 maanden leeftijd. Voor sommige vaccins (zoals tegen clostridium) kunnen lammeren al vanaf 2 – 3 weken actief gevaccineerd worden, afhankelijk van het middel en de situatie. Overleg hierover met je dierenarts.

Lees ook onze andere blogs

Leverbot bij schapen: herkennen, voorkomen en behandelen

Leverbot, of Fasciola hepatica, is een parasiet die vooral voorkomt bij grazende dieren zoals schapen, geiten en koeien. De infectie tast de lever en galwegen van het dier aan, met soms ernstige gezondheidsproblemen tot gevolg. Leverbot komt wereldwijd voor, ook in Nederland, vooral op natte weilanden of weidegronden met veel slakken. In deze blog leggen we uit wat leverbot is, hoe schapen besmet raken, wat de symptomen zijn, en hoe je leverbot herkent, voorkomt en behandelt.

10 boerderijdieren die geschikt zijn voor hobbymatige houders

Het houden van boerderijdieren als hobby wordt steeds populairder. Niet alleen voor gezelschap, maar ook omdat boerderijdieren veel praktische functies kunnen hebben. Denk aan eieren of onderhoud van je gazon! Hieronder vind je tien boerderijdieren die geschikt zijn voor hobbymatige houders.

Het beste voer voor jouw hobbyschaap

Schapen zijn gezellige en nuttige dieren die veel mensen als hobby houden. Ze zorgen voor natuurlijke begrazing én levendigheid in de wei. Maar ook een hobbyschaap heeft een goed uitgebalanceerd dieet nodig om gezond te blijven. De voedingsbehoefte van een schaap dat hobbymatig gehouden wordt, wijkt af van die van een productieschaap. Waar productiedieren extra energie nodig hebben voor melk, wol of vlees, ligt bij hobbyschapen de nadruk op onderhoud, welzijn en weerstand. In deze blog lees je alles over wat een hobbyschaap nodig heeft aan voeding, water, eiwitten, vitaminen en mineralen.

Meer tips

Over de auteur

Mara van Brussel-Broere, Dierenarts bij Medpets

Afgestudeerd als gezelschapsdierenarts aan de Universiteit Utrecht, gebruikt haar praktijkervaring om klantenadvies te geven en kennis te delen bij Medpets. Ze vindt het belangrijk om huisdiereigenaren goed te informeren over gezondheid en welzijn.

Lees meer over Mara